پوشش مردم ژاپن در گذر تاریخ

کشور امپراطوری ژاپن یا دایی نیپون که به معنی کشور آفتاب تابان است شامل مجمع الجزایر خرد و بزرگ است که از شبه جزیره کامچاتکا تا سواحل جنوب شرقی چین امتداد دارد و قریب 382447 کیلومتر مربع وسعت دارد. در این مجال قصد داریم نگاه مختصری بیاندازیم به فرهنگ پوشش مردم ژاپن در طول تاریخ و همچنین در حال حاضر تا با سیر تطور و فراز نشیب های آن بیشتر آشنا شویم.

اگرچه به نظر می رسد کیمونو با شکل و شمایل امروزی،پوشاک رایج و سنتی مردم ژاپن در طول تاریخ بوده است اما به هیچ وجه این گونه نیست. این باور غلط برخاسته از عدم شناخت صحیح از دوره های تاریخی کشور ژاپن و تاثیر آن بر روند پوشش مردم ژاپن می باشد.
منشا آن چیزی که امروزه ما آن را را کیمونو می نامیم به قرن هفتم میلادی باز می گردد. البته در پوششی که در آن زمان استفاده می شد به سختی می توان عناصری از کیمونوی امروزی یافت. لباسی که در آن زمان استفاده می شد شامل یک ردای سیاه و یک کمربند چرمی یا پارچه ای بود . این تکامل تا قرن نوزدهم در دوره ادو ادامه داشت که تقریباً به پوششی مشابه کیمونوی امروزی می رسیم که با تغییرات اندکی که در طرح و دوخت در دوره مدرن بوجود آمد کماکان استفاده می شود. استفاده از واژه کیمونو در دوره مدرن رایج گردید. ژاپن به دلیل بدگمانی به کشور های خارجی و جلوگیری از نفوذ آنها سه قرن ارتباط خود را با کشور های همسایه به طور کامل قطع کرد این دوره در تاریخ این کشور به دوره انزوا شهرت دارد. پس از دوره انزوا در بین سال های  1912 – 1868 واژه کیمونو به لباس محلی مردم ژاپن و جنوب شرق آسیا از سوی خارجی ها اطلاق می شد و مردم ژاپن نیز لباس های غربی که وارد کشور ژاپن شده بود را اصطلاحاً یوفوکو می نامیدند.


در این بخش از مقاله کوشش می کنیم روند تکامل پوشش مردم ژاپن را در طی دوره های مختلف تاریخی بررسی کنیم.

لباس باستانی مردم ژاپن:
طبق اطلاعات بدست آمده از نقاشی ها و منابع مکتوب،لباس دربار ژاپن در زمان باستان کاملاً مشابه لباس دربار چین بوده است زیرا در این دوره شاهد استیلای فرهنگ و تمدن چین بر تمامی حوزه شرق آسیا هستیم. از این دوره با نام دوره (هان) یاد می شود. تا قرن هفتم میلادی پهنه کشور ژاپن شامل قبایل مختلفی بود که در این کشور می زیستند. به مرور زمان این قبایل تصمیم گرفتند تا همچون همسایه غربی کشورشان چین با یکدیگر متحد شوند و تشکیل یک امپراطوری با پایتخت واحد دهند. لباس ها ، کفش ها ، شیوه آرایش مو و نقاشی های این دوره به نام سبک سو و تانگ مشهور است.
در سال 718 یرو امپراطور سلسله نارا،قوانینی برای محدود کردن تاثیر فرهنگ چینی بر زندگی روزمره و پوشش مردم ژاپن وضع کرد. بر طبق قوانین یرو،لباس و ردا باید از سمت چپ روی سمت راست گذاشته شود. در صورتی که چینی ها سمت راست را روی بخش چپ قرار می دادند که نشانه ای از فرهنگ بربر بود. زیرا این روش راحت تری برای افراد راست دست بود. قرار دادن بخش چپ لباس روی سمت راست و بستن آن با کمربند چرمی تبدیل به قاعده ای برای کیمونو در طول تاریخ شد. این دوره به دوره نارا مشهور است.

دوره سلسله هییان:
دوره سلسله هییان که در حدود سال 894 میلادی شروع شد. این دوره را می توان پایان استیلای فرهنگ چینی بر ژاپن و رشد و شکوفایی سبک بومی هنر و فرهنگ نامید. معماری،الفبای رسمی،فرهنگ پوشش،همه دستخوش تغییر و تحول شد. در این دوره از الفبای چینی برای نگارش متون علمی و فنی استفاده می گردید و از الفبای سهل تری که امروزه به نگارش ژاپنی مشهور است برای نوشتن ادبیات و شعر به کار می رفت. الفبای ژاپنی بیشتر مورد استفاده زنان بود همین عامل سبب رشد ادبیات زنان در این دوره گردید و اشعار محلی نیز پدید آمد. آثاری که می تواند ما را بیشتر با این دوره آشنا نماید،دو اثر منثور مصور بزرگ ژاپنی در این دوره می باشد. نخستین اثر داستانی از دربار دوره هییان است که توسط زنان دربار در قرن 11 نگاشته شده است. این کتاب به ما اطلاعات بسیار با ارزشی در ارتباط با لباس و فرهنگ پوشش دوره هییان می دهد. لباس های دوره هییان دارای دوخت بسیار ظریف و زیبا و همچنین مملو از جزئیات و طرح ها و ترکیب های رنگی زیبا ، اصیل و خلاقانه بود.


دوره کاماکورا:
در دوره هییان قدرت کشور ژاپن به اوج خود رسید ولی هنوز در این کشور امیران محلی صاحب قدرت بودند. اما سرانجام پس از دوران باشکوه هییان یکی از امیران محلی به نام می نموتویریتیمو،کشور ژاپن توانست جامه یک امپراطوری واحد به تن کند. پوشش مردم در این دوره از تزیینات دوره هییان عاری گشت و طرح ها بصورت بسیار انتزاعی در رنگ های یکدست و تیره استفاده می شد. می توان گفت در این دوره جنبه کاربردی لباس بر جنبه تزیینی آن غلبه کرد. لباس های این دوره هاکاما نامیده می شد.


دوره موراموچی:
در این دوره به خاطر جنگ قدرت در داخل کشور و ترس از نفوذ خارجی ها،همانطور که در قبل بدان اشاره گردید کشور ژاپن به مدت سیصد سال انزوا را برگزید و ارتباط خود با کشور های خارجی را بطور کامل قطع کرد. در این دوره شاهد دوخت لباس ها بطرزی استادانه هستیم. خانم ها پوشیدن هاکاما را متوقف کردند و رداهای بلندی که تا قوزک پا بلند با لباس های گشاد به تن می کردند. مردان نیز لباس های گشاد با شلوارها ی گشاد تا قوزک پا به تن می کردند. در انتهای این دوره شاهد ورود فرهنگ پوشش غربی به لباس های ژاپنی هستیم.


دوره ممیاما:
اگر هییان را پرشکوه ترین و نقطه اوج فرهنگ پوشش ژاپن بنامیم بی شک ممیاما نقطه ضعف و رو به انحطاط رفتن فرهنگ پوشش ژاپنی است. لباس های این دوره مملو از رنگ های جیغ و طرح های وارداتی و بدون پشتوانه فرهنگی می باشد. تلفیق های ناپخته و طرح های شتاب زده و بی محتوا،همگی بیانگر هیجان ناشی از برخورد با فرهنگ های جدید و نحوه پوشش غربی است. جای تعجب نیست که طرح و رنگ های لباس و پارچه های دوره درخشان هییان،هنوز الهام بخش طراحان لباس در ژاپن و جهان می باشد.


فرهنگ پوشش مردم ژاپن در دوره معاصر:
وقتی که در مورد مد در ژاپن امروز صحبت می کنید می توان گفت مردم ژاپن در زمینه مد از سبک منحصر به خود استفاده می کنند. مد نقش بسیار موثری در زندگی روزمره مردم ژاپن بازی می کند. باید این را در نظر داشت انتخاب یک مد برای پوشش در کشور ژاپن می تواند بیانگر این باشد که شما چگونه می اندیشید و یا بیانگر گرایش جدید جامعه می باشد.
فرهنگ طراحی مد معاصر ژاپن تلفیقی از سبک های سنتی،اروپایی،فانتزی تلفیقی، عجیب و غریب، بیگانه و آینده نگرانه می باشد. طراحان مد معاصر ژاپن تنها تأمین کننده نیازهای مردم ژاپن به طرح های متنوع پوشاک نیستند بلکه در سطح جهانی مطرح بوده و از شناخته شده ترین طراحان جهان محسوب می شوند.
اولین سوالی که ممکن است با نام بردن از فرهنگ معاصر پوشش ژاپن به ذهن متبادر شود این است که آیا امروزه نیز از کیمونو به عنوان پوشش استفاده می گردد و اگر این چنین می باشد گونه های مختلف آن به چه نام می باشد و چه عملکردی دارد. در پاسخ به این پرسش بایست این گونه پاسخ داد اگر چه در شهرهای بزرگ به ندرت دیده می شود که در زندگی روزمره مردم از کیمونو استفاده کنند و کاربرد آن منحصر به مراسم و تشریفات رسمی می باشد اما در شهرهای کوچکتر هنوز استفاده از کیمونو رواج دارد. در ذیل به انواع کیمونو رایج در ژاپن امروز و جایگاه استفاده از آن اشاره می گردد:
فریسودا یکی از متداول ترین مدل های کیمونو است .که توسط دخترانی که هنوز ازدواج نکرده اند استفاده می شود. در دوخت این کیمونو از پارچه هایی با رنگ های روشن در طرح های متنوع و از ابریشم با کیفیت استفاده می شود. از این نوع کیمونو بیشتر در فعالیت های اجتماعی و مراسم تشریفاتی مانند مهمانی چای و جشن های عروسی استفاده می گردد.
گونه دیگر متداول کیمونو تامسودا می باشد که عملکرد آن همانند فریسودا می باشد با این تفاوت که فقط توسط زنان متاهل استفاده می شود. در دوخت آن از پارچه های با رنگ یکدست و بسیار ساده استفاده می شود و دوخت آن نیز بسیار ظریف و ماهرانه می باشد.

و اما گونه آخر کیمونو یوکاتا نامیده می شود که در فصل تابستان توسط مردان و زنان پوشیده می شود. با توجه به اقتضاء زمان همراه این کیمونو از صندل چوبی استفاده می شود همراه با یک کمربند چرمی یا پارچه ای. یوکاتا معمولاً از کتان بسیار سبک ساخته می شود و رنگ آن معمولاً از ترکیب رنگ های بسیار روشن می باشد و بیشتر زمان فستیوال تابستانی همانند بن ادوری استفاده می گردد.

نظرات